Een samenvatting:  onmisbaar of tijdverspilling?

Bij Van Berkum Studiebegeleiding helpen we leerlingen met de aanpak van schoolwerk. Daarbij hoort planning, inhoudelijke hulp en overhoring van de stof. Maar uiteraard ook de vraag hoe je de stof van een vak leert en eigen maakt.

De samenvatting is daarbij een veelbesproken methode. Aan de ene kant omdat samenvatten een handige manier is om leerstof te verwerken. Aan de andere kant omdat een samenvatting die op een verkeerde manier wordt aangepakt, juist tijdrovend is en een leerillusie kan zijn.

Hieronder de top tien valkuilen en een top tien tips om juist wél een goede samenvatting te maken

Veel voorkomende valkuilen

1. Bijna de hele tekst volledig overnemen.
2. De samenvatting zien als een kunstwerk dat er vooral netjes, kleurrijk en mooi uit moet zien.
3. Niet eerst de hele tekst lezen en begrijpen, maar meteen beginnen met samenvatten.
4. Op de automatische piloot overschrijven zonder erbij na te denken.
5. Geen actie ondernemen als je niet begrijpt wat er staat in de tekst.
6. De samenvatting maken door middel van volledige zinnen.
7. Alle details en voorbeelden overschrijven in je samenvatting.
8. Denken dat je na het maken van de samenvatting de stof kent.
9. Samenvatting van iemand anders “doorlezen”.
10. Eén keer aandacht besteden aan de samenvatting en denken dat je het dan onthoudt.

Top tien tips:

1. Lees voor je de samenvatting maakt de hele tekst door en zorg dat je alles begrijpt, zoek zo nodig de betekenis van woorden op.
2. Maak gebruik van titel, tussenkopjes, dikgedrukte woorden en kernzinnen om de hoofdzaken in de tekst te vinden. Die schrijf je op.
3. Gebruik de leerdoelen als deze zijn geformuleerd bij de paragraaf of het hoofdstuk.
4. Bedenk zelf relevante vragen die de docent jou zou kunnen stellen over de stof.
5. Gebruik in je samenvatting niet te veel woorden: geen hele zinnen, maar steekwoorden.
6. Gebruik markers, pijlen, rijtjes en andere visuele effecten om je samenvatting kort, bondig en duidelijk te maken. Het mag er ook uitzien als een mindmap.
7. Gebruik een samenvatting voor vakken waarbij je veel theorie moet kennen: voor wiskunde, natuurkunde of andere rekenvakken kan een stappenplan veel handiger zijn en/of formuleblad.
8. Zie een samenvatting als een hulpmiddel bij het leren, samenvatten alleen is niet voldoende om de stof te kennen. Maak een samenvatting van je samenvatting dan houd je sleutelwoorden over.
9. Vergeet na het leren door middel van je samenvatting niet om nog te oefenen en opgaven te maken.
10. De stof onthoud je het beste door te herhalen en op verschillende manieren te leren. Probeer de volgende dag op een leeg vel je hoofdpunten van je samenvatting uit je hoofd op te schrijven en pak daarna je samenvatting erbij of je alles nog wist. Of vertel aan een klasgenoot of je ouders wat je hebt geleerd (of hardop tegen jezelf).

Het doel van het maken van een samenvatting is om je te helpen bij het verwerken van de informatie, de hoofd- en bijzaken van elkaar te scheiden en het zo op te schrijven dat je op een later moment handig de theorie kunt herhalen. Het maken van een samenvatting dwingt je om actief over de tekst na te denken; daarom is het maken van je eigen samenvatting ook beter dan het overnemen van een samenvatting van een ander. Ga na het leren van je samenvatting nog actief met stof aan de slag, bijvoorbeeld door opgaven te maken.